Ilir Hasanaj vluchtte op 7-jarige leeftijd van Kosovo naar Zwitserland. Jaren later keerde hij terug naar zijn thuisland om een film te maken, en uiteindelijk lanceerde hij de eerste internationale filmclub van het land. Hij is momenteel verantwoordelijk voor vertoningen in een onafhankelijke bioscoop in Pristina. Hasanaj maakt deel uit van een golf van nieuwe filmmakers in Kosovo die werken aan een betere toekomst voor het land door middel van de kunsten. Hij is de ontvanger van de Impact Your Doc-financieringsregeling van het Youth Artivists for Change Project.
Art.1: Vertel ons meer over jouw verbinding met de cinema in deze regio en daarbuiten?
Voordat ik hier naar Kosovo kwam, zag ik één groot probleem: De hoofdstad, Pristina, had maar één bioscoop (op dat moment). Een stad van 400.000 inwoners had maar één bioscoop – in een westers land zou dit ongelooflijk zijn. Dus ik keerde terug met de missie om een bioscoop te openen terwijl ik parallel mijn film afmaakte.
Ik richtte een filmclub op in Termokiss – een jeugdcentrum in Pristina – en elke week of tweede week vertoonde ik een film. Voor mij, en om een cultuur rond cinema op te bouwen, was het heel belangrijk om zeldzame, bijzondere films te tonen die mensen nog niet hadden gezien. Soms, na een vertoning, kwamen mensen naar me toe en zeiden “Wow, ik zou deze film nooit hebben gezien als jij er niet was geweest”. Dat maakte me extreem blij. Ik had gewoon het gevoel dat iemand het moest doen, iemand moest iets veranderen in de omgeving. Uiteindelijk, in 2018, opende de Kino Armata en begon ik daar vertoningen te doen en de filmprogrammering te verzorgen.
Het is behoorlijk uitdagend om films te tonen die belangrijk zijn voor de mensen maar geen klassieke Hollywood-blockbusters zijn. Ik zou vaak films tonen uit Afrikaanse landen of uit Vietnam of andere continenten. Dit is vooral belangrijk hier, omdat de meeste mensen Kosovaarse paspoorten hebben; ze kunnen niet vrij reizen zonder een visum aan te vragen. Voor mij bewees dit dat film een middel kon zijn om te reizen zonder te bewegen. Als ze niet naar deze plaatsen kunnen gaan, had ik het gevoel dat ik deze plaatsen naar hen toe kon brengen.
Art.1: Je hebt net een ruwe montage van je film voltooid; kun je vertellen waar het over gaat?
Het is een documentaire over bepaalde mensen uit de LGBTIQ+-gemeenschap in Kosovo – een land dat zeer ouderwets en traditioneel is. Van mannen wordt nog steeds verwacht dat ze de ‘man des huizes’ zijn. De film behandelt deze kant van Kosovo, evenals de andere kant: de LGBTIQ+-gemeenschap.
De film gaat over identiteit, liefde. Het gaat over de natuur en deel uitmaken van het meest natuurlijke ding: liefde tussen mensen van hetzelfde geslacht.
Mensen hier willen niemand vertellen hoe ze zich voelen over hun seksualiteit, en ze houden niet van mensen die niet in een hokje passen.
Art.1: Hoe vond je de onderwerpen in je film gezien de conservatieve houding jegens LGBTIQ+-mensen in de regio?
Ik denk dat ik dat in twee delen kan verdelen. Een van de producenten (Dardan Hoti) maakte het eerste contact; om te zien wat voor soort mensen er waren en of ze überhaupt geïnteresseerd zouden zijn.
Waar het echt moeilijk werd, was dat ik geen film wilde maken met wazig gemaakte gezichten of vervormde stemmen. Daarom zouden de mensen in de film moeten instemmen om gezien en gehoord te worden met hun echte gezichten en stemmen, wat het grote probleem was.
We gingen ook via enkele organisaties. Een andere manier was via vrienden van ons die deel uitmaken van de gemeenschap en soms ook mijn vriendin – die een mensenrechtenadvocaat is, dus het was een behoorlijk lang proces.
Art.1: Hoe overtuigde je mensen om openlijk over hun privéleven te spreken?
Hen op hun gemak laten voelen was een groot deel van het zware werk. Het is een moeilijke taak voor filmmakers, omdat sommige van de onderwerpen eerder hadden deelgenomen aan TV-interviews. De TV-stations hadden hun vertrouwen misbruikt of hadden hen niet goed neergezet. Ik kan volledig begrijpen waarom ze zich bang zouden voelen of niet dezelfde ervaring nog een keer zouden willen meemaken. Een van de personages, hij was heel open over zijn seksualiteit [in een TV-interview] en verloor als gevolg daarvan zijn baan. Dus natuurlijk hebben deze individuen direct de gevolgen ervaren van het op een bepaalde manier geportretteerd worden op een scherm voor een groter publiek.
